Του Νίκου Σταμούλη, Ειδικού Παθολόγου  Βιοκλινική Αθηνών, Όμιλος ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ

Η γρίπη είναι μια οξεία μεταδοτική νόσος του αναπνευστικού συστήματος που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης. Μπορεί να προκαλέσει από ήπια έως και σοβαρή νόσηση. Μάλιστα κάποιες φορές μπορεί να οδηγήσει ακόμα και στο θάνατο. Οι ιοί τύπου Α ή Β αποτελούν τα κύρια αίτια γρίπης στον άνθρωπο. Προσβάλλουν το ανώτερο ή/ και το κατώτερο αναπνευστικό σύστημα (μύτη, φάρυγγας, λάρυγγας, βρόγχοι). Συχνά ο όρος «γρίπη» χρησιμοποιείται ως συνώνυμο των λέξεων «κρυολόγημα» ή «ίωση» αλλά, στην Ιατρική, «γρίπη» ονομάζουμε τη νόσο που οφείλεται στους παραπάνω συγκεκριμένους ιούς.

Μεταδοτικότητα

 Η γρίπη μεταδίδεται από το ένα άτομο στο άλλο όταν ο ασθενής βήχει, φταρνίζεται ή μιλά και διασπείρει τους ιούς στον αέρα με τη μορφή πολύ μικρών, αόρατων σταγονιδίων. Επίσης μεταδίδεται ή/και μέσω των χεριών, όταν κάποιος αγγίζει αντικείμενα και επιφάνειες που έχουν μολυνθεί και στη συνέχεια πιάνει τα μάτια του, τη μύτη ή το στόμα του. Ο ψυχρός καιρός και ο συγχρωτισμός αυξάνουν τη μετάδοση της γρίπης. Για την αποφυγή της μετάδοσης, πρέπει να καλύπτουμε το στόμα και τη μύτη με χαρτομάντιλο όταν βήχουμε ή φταρνιζόμαστε και να πλένουμε τακτικά τα χέρια.

Οι ενήλικες μπορεί να μεταδώσουν τη νόσο μία ημέρα πριν αρρωστήσουν και έως 5-7 ημέρες από τη στιγμή που θα εκδηλώσουν τα συμπτώματα. Τα παιδιά και οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς μπορεί να μεταδίδουν για περισσότερο από μία εβδομάδα.

Ποια συμπτώματα να σας ανησυχήσουν

 Τα συμπτώματα της γρίπης συνήθως ξεκινούν απότομα και περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, πόνους των μυών και των αρθρώσεων, πονοκέφαλο, έντονη κόπωση, καταρροή, πονόλαιμο, βήχα (συνήθως ξηρό). Τα παιδιά μπορεί να παρουσιάζουν συμπτώματα από το γαστρεντερικό, όπως ναυτία, εμέτους, διάρροια, ενώ στους ενήλικες τα συμπτώματα αυτά είναι σπάνια.

Τα συμπτώματα για τα οποία θα πρέπει άμεσα να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας είναι:

• Υψηλός και παρατεινόμενος πυρετός
• Δύσπνοια
• «Βάρος» στο στήθος
• Λιποθυμικά επεισόδια
• Σύγχυση
• Πολλοί ή παρατεινόμενοι έμετοι

Οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι ξεπερνούν τη γρίπη χωρίς να παρουσιάσουν επιπλοκές. Ωστόσο, άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν σοβαρές επιπλοκές. Μερικές εξ αυτών είναι η πνευμονία από τον ίδιο τον ιό της γρίπης ή από μικρόβια (κυρίως από πνευμονιόκοκκο), η αφυδάτωση, οι κρίσεις άσθματος -σε άτομα που πάσχουν από βρογχικό άσθμα-, η παρόξυνση της χρόνιας βρογχίτιδας, η επιδείνωση της καρδιακής ανεπάρκειας ή του διαβήτη. Τα παιδιά μπορεί, επίσης, να παρουσιάσουν ιγμορίτιδα και ωτίτιδα.

Ο ιός της γρίπης μπορεί να προσβάλλει όλες τις ηλικιακές ομάδες. Ωστόσο τον υψηλότερο κίνδυνο για σοβαρή νόσηση και εμφάνιση επιπλοκών διατρέχουν συγκεκριμένα: Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω, παιδιά > 6 μηνών και ενήλικες που παρουσιάζουν έναν ή περισσότερους επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα (άσθμα ή άλλες χρόνιες πνευμονοπάθειες, καρδιακή νόσο με σοβαρές αιμοδυναμικές διαταραχές, ανοσοκαταστολή, μεταμόσχευση οργάνων, δρεπανοκυτταρική νόσο και άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα, χρόνια νεφροπάθεια, νευρομυϊκά ή νευρολογικά νοσήματα), έγκυες γυναίκες ανεξαρτήτου ηλικίας κύησης, λεχώνες, θηλάζουσες, άτομα με Δείκτη Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) >40, παιδιά που λαμβάνουν μακροχρόνια αγωγή με ασπιρίνη για τον πιθανό κίνδυνο εμφάνισης συνδρόμου Reye μετά από γρίπη, άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με παιδιά < 6 μηνών ή φροντίζουν άτομα με υποκείμενο νόσημα, τα οποία διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών από τη γρίπη, κλειστοί πληθυσμοί, εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και λοιποί εργαζόμενοι), επαγγελματίες και γενικά άτομα που έρχονται σε συστηματική επαφή με πουλερικά. Αν ανήκετε σε κάποια από τις παραπάνω ομάδες υψηλού κινδύνου, θα πρέπει να συμβουλευτείτε το γιατρό σας αμέσως μόλις εμφανίσετε συμπτώματα γρίπης.

Κατά την διάρκεια της εποχής έξαρσης της γρίπης κυκλοφορούν και άλλοι ιοί που προσβάλλουν το αναπνευστικό και προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι ρινοϊοί, που αποτελούν την κύρια αιτία του κοινού κρυολογήματος. Τα συμπτώματά του συνήθως είναι πιο ελαφρά, περιορίζονται στο ανώτερο αναπνευστικό (καταρροή, φτάρνισμα, πονόλαιμος), διαρκούν λιγότερο, ενώ σπάνια οδηγούν σε επιπλοκές. Αντιθέτως, η γρίπη μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσηση και επιπλοκές που ενδέχεται να είναι θανατηφόρες για κάποια άτομα, π.χ. με χρόνια νοσήματα.

Πολλές φορές ένα σοβαρό κρυολόγημα και μια μέτριας βαρύτητας γρίπη μπορεί να εμφανίζονται με την ίδια περίπου κλινική εικόνα. Συνήθως οι γιατροί θέτουν τη διάγνωση με βάση τα συμπτώματα. Πάντως είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε τη γρίπη από άλλες ιώσεις του αναπνευστικού και μόνο με ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις μπορεί να γίνει ακριβής διάγνωση. Οι εξετάσεις αυτές είναι η απομόνωση και η καλλιέργεια του ιού στις ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις ή ο έλεγχος για αντισώματα κατά του ιού στο αίμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι απαραίτητη η διενέργεια αυτών των εξετάσεων, καθώς τα αποτελέσματά τους δεν παίζουν ρόλο στον τρόπο αντιμετώπισης του ασθενούς.

Μέτρα που προστατεύουν

 Η τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής είναι ένας αρκετά αποτελεσματικός τρόπος για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας και τους γύρω μας, από τη γρίπη.

Για το λόγο αυτό:

• Όταν νοσείτε αποφύγετε τη στενή επαφή με άλλα άτομα και τηρείτε αποστάσεις
• Μείνετε στο σπίτι σας για τουλάχιστον 24 ώρες από την υποχώρηση του πυρετού
• Καλύψτε με χαρτομάντιλο το στόμα και τη μύτη σας όταν βήχετε ή φταρνίζεστε.
• Πλένετε συχνά τα χέρια σας.
• Αποφύγετε να έρχεστε σε επαφή με άτομα που είναι άρρωστα
• Αποφύγετε να πιάνετε τα μάτια σας, τη μύτη σας ή το στόμα σας.

Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες ιώσεις, έτσι και η γρίπη συνήθως «θα κάνει τον κύκλο της». Χρειάζεται ξεκούραση, πολλά υγρά, αποφυγή του καπνίσματος, λήψη αντιπυρετικών για την αντιμετώπιση του πυρετού και παυσίπονων για την αντιμετώπιση του πόνου των μυών. Τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία θέση στην θεραπεία της γρίπης, διότι δεν καταπολεμούν τους ιούς. Μη δίνετε ασπιρίνη σε παιδιά και εφήβους, ιδίως όταν έχουν πυρετό, αν δεν συμβουλευθείτε πρώτα το γιατρό σας. Στα άτομα αυτής της ηλικίας που νοσούν με γρίπη, η ασπιρίνη μπορεί, σπάνια, να προκαλέσει μια σοβαρή ασθένεια που ονομάζεται «σύνδρομο Reye».

Αντιιϊκά για ομάδες υψηλού κινδύνου, εμβολιασμός ετησίως & εγκαίρως

 Τα φάρμακα που είναι δραστικά έναντι των ιών της γρίπης είναι ειδικά αντιιϊκά, τα οποία μπορούν να ελαττώσουν τη διάρκεια της, χωρίς επιπλοκές, κατά περίπου μία ημέρα, εάν χορηγηθούν εγκαίρως. Δηλαδή εντός των πρώτων δύο ημερών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Μπορούν, επίσης, να προλάβουν σοβαρές επιπλοκές της γρίπης, όπως η πνευμονία. Για ασθενείς υψηλού κινδύνου, η θεραπεία με αντιιϊκά μπορεί να αποτρέψει βαρύτερη νόσηση και ανάγκη για νοσηλεία. Οι περισσότεροι ασθενείς με ήπια συμπτώματα πάντως, βελτιώνονται μέσα σε 3-4 ημέρες και δε χρειάζεται να λάβουν τη συγκεκριμένη αγωγή.

Ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει αντιιϊκά σε ασθενείς που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου ή που παρουσιάζουν σοβαρά συμπτώματα. Τα φάρμακα αυτά, όπως όλα τα φάρμακα, έχουν παρενέργειες, οι οποίες μπορεί να είναι σημαντικές. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται με συνταγή ιατρού και υπό προσεκτική παρακολούθηση.

Μέχρι σήμερα, ο κύριος τρόπος για να προστατευθεί κανείς από τη γρίπη είναι ο έγκαιρος εμβολιασμός. Κανένα φάρμακο δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον αντιγριπικό εμβολιασμό, που είναι το κύριο μέτρο πρόληψης για την γρίπη. Ο εμβολιασμός πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο κατά το χρονικό διάστημα Οκτωβρίου-Νοεμβρίου. Χρειάζονται περίπου 2 εβδομάδες από τον εμβολιασμό ώστε ο οργανισμός να δημιουργήσει προστατευτικά αντισώματα για τη γρίπη. Μπορεί βέβαια κάποιος να εμβολιαστεί και εντός του χειμώνα, εάν ανήκει στις ευπαθείς ομάδες και για κάποιο λόγο δεν εμβολιάστηκε εγκαίρως.

Στους ενήλικες αρκεί να γίνεται μία δόση εμβολίου σε ετήσια βάση. Μελέτες έχουν δείξει ότι επαναληπτική δόση του εμβολίου γρίπης δεν προσφέρει στη βελτίωση της ανοσίας. Στα παιδιά ηλικίας μικρότερης των 9 ετών που εμβολιάζονται για πρώτη φορά κατά της γρίπης, πρέπει να γίνονται δύο δόσεις εμβολίου, σε διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα η μία από την άλλη.

Το εμβόλιο περιέχει νεκρούς ιούς γρίπης ή τμήματα του ιού και για τον λόγο αυτό δεν προκαλεί νόσο. Όταν οι ιοί της γρίπης, που περιλαμβάνει το εμβόλιο, είναι παρόμοιοι με τους ιούς που κυκλοφορούν τη συγκεκριμένη περίοδο αποδεικνύεται πολύ αποτελεσματικό. Μελέτες έχουν δείξει ότι προστατεύεται το 70-90% των ατόμων που εμβολιάζονται. Στους ηλικιωμένους και σε όσους πάσχουν από σοβαρά χρόνια νοσήματα το εμβόλιο συχνά είναι λιγότερο αποτελεσματικό, αλλά ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις μειώνει τις εισαγωγές στο νοσοκομείο και τους θανάτους από επιπλοκές.

Οι ιοί της γρίπης μεταλλάσσονται συνεχώς. Γενικά, σε κάθε περίοδο γρίπης κυκλοφορούν στελέχη του ιού που έχουν μικρές διαφορές με εκείνα της προηγούμενης περιόδου. Για το λόγο αυτό η σύνθεση του εμβολίου διαφοροποιείται κάθε χρόνο. Ακόμη και σε περίπτωση που η σύνθεση του εμβολίου είναι η ίδια με αυτή της προηγούμενης περιόδου, ο εμβολιασμός πρέπει να επαναλαμβάνεται γιατί η ανοσία που παρέχει  το εμβόλιο εξασθενεί μετά από περίπου έξι (6) μήνες, επομένως δεν προστατεύει από τη γρίπη την επόμενη περίοδο.