Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) έχει ανακηρύξει την 28η Ιουλίου ως «Παγκόσμια Ημέρα Ηπατίτιδας». Σκοπός είναι η ευαισθητοποίηση των εμπλεκομένων φορέων, καθώς επίσης και η ενημέρωση του κοινού σχετικά με τις Ιογενείς Ηπατίτιδες, τους τρόπους μετάδοσης, την πρόληψη (εμβολιασμοί, κλπ.), τη θεραπεία της Ηπατίτιδας και την ενθάρρυνση του ελέγχου, αλλά και της θεραπείας.
Το διαχρονικό μήνυμα του Π.Ο.Υ. είναι: «Η ηπατίτιδα δεν μπορεί να περιμένει»
Η ηπατίτιδα είναι μια φλεγμονή του ήπατος που συχνά οφείλεται στους ιούς της Ηπατίτιδας Α (HAV), B (HBV), C (HCV), D (HDV) και E (HEV). Από τους παραπάνω ιούς, οι ιοί της Ηπατίτιδας Β, D και C προκαλούν τις σοβαρότερες λοιμώξεις, εξακολουθούν δε να είναι συχνές. Με ποσοστό εμφάνισης περίπου 8.000 νέων λοιμώξεων καθημερινά, είναι υπεύθυνες για περίπου 1 εκατομμύριο θανάτους ετησίως, είτε λόγω κίρρωσης ήπατος, ηπατικής ανεπάρκειας, είτε καρκίνου του ήπατος. Ιδιαίτερο πρόβλημα αποτελεί η Ηπατίτιδα D (HDV), που αναπτύσσεται αποκλειστικά σε ασθενείς, που ήδη πάσχουν από Οξεία ή Χρόνια Ηπατίτιδα Β.
Έως το τέλος του 2015, µόνο το 9% των µολυνθέντων ανθρώπων µε το ιό ηπατίτιδας Β και το 20% των µολυνθέντων µε ιό της ηπατίτιδας C είχαν πραγµατοποιήσει εργαστηριακό έλεγχο και ήταν διαγνωσμένοι. Από τους διαγνωσθέντες µε χρόνια ηπατίτιδα Β µόνο το 8% (περίπου 1.700.000 άτοµα ) έλαβαν θεραπεία, ενώ από τους διαγνωσθέντες µε χρόνια ηπατίτιδα C, άρχισαν θεραπεία, το 2015, µόνο 1.100.000 άτοµα.
Οι στόχοι του Π.Ο.Υ. για το 2030 είναι:
1. Το 90% των ανθρώπων µε ηπατίτιδα Β και C να ελεγχθούν και περίπου το 80% των καταλλήλως επιλεγµένων ασθενών να έχουν αρχίσει θεραπεία.
2. Η επίτευξη του στόχου της εξάλειψης της ιογενούς ηπατίτιδας το 2030, δεν φαίνεται να είναι υπερβολικά φιλόδοξη, δεδοµένου ότι οι αναφορές και τα µηνύµατα από 28 χώρες τηε Ε.Ε. που φέρουν το υψηλότερο φορτίο ηπατίτιδας Β (HBV) είναι αισιόδοξα, όπως κατέδειξαν πληροφορίες που δηµοσιεύθηκαν από τον WHO (ΠΟΥ) κατά το 2023.
Αναλυτικότερα για τις ιογενείς ηπατίτιδες αναφέρονται τα κάτωθι:
ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: Είναι οξεία λοίμωξη του ήπατος, οφειλόμενη στον ιό της Ηπατίτιδας Α (HAV). Η ασθένεια είναι πολύ μεταδοτική, μέσω της στοματο-πεπτικής οδού (μολυσμένα τρόφιμα, νερό). Έχει μέση περίοδο επώασης 28 έως 30 ημέρες. Η μεγαλύτερη μεταδοτικότητα παρατηρείται κατά το 2ο μισό του χρόνου επώασης (δηλ. κατά την ασυμπτωματική φάση) και οι περισσότερες περιπτώσεις θεωρούνται Μη Λοιμογόνες, μετά την 1η εβδομάδα του ικτέρου. Τα συμπτώματα (πυρετός, ρίγη, κοιλιακή δυσφορία και ενδεχομένως ίκτερος) διαρκούν από 1-2 εβδομάδες έως μήνες. Παρατεταμένη, υποτροπιάζουσα Ηπατίτιδα Α εμφανίζεται έως 1 χρόνο μετά, σε ποσοατό 15 %. Δεν μεταπίπτει σε χρονιότητα. Η ασθένεια είναι συχνά ασυμπτωματική ή ήπια, ιδιαίτερα στα παιδιά < 5 ετών, αλλά η σοβαρότητα της αυξάνει με την ηλικία. Η θνητότητα είναι χαμηλή (0,1--0,3 %),αλλά μπορεί να ανέλθει υψηλότερα (1,8 %) σε ενήλικες άνω των 50 ετών, που πάσχουν από άλλο υποκείμενο νόσημα του ήπατος. Υπάρχει διαθέσιμο, ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο. Η νόσηση από τον ιό HAV προκαλεί μόνιμη ανοσία. ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Β:Είναι λοίμωξη του ήπατος που προκαλείται από τον Ιό της Ηπατίτιδας Β (HBV). Ο ιός εισέρχεται στον ανθρώπινο οργανισμό, μέσω μολυσμένου αίματος, ή άλλων σωματικών υγρών (σάλιο, σπέρμα κτλ.). Η μετάδοση μπορεί να γίνει μέσω μη ασφαλούς σεξουαλικής επαφής με μολυσμένο άτομο, αλλά και από μολυσμένες βελόνες ή άλλα ιατρικά εργαλεία, μεταγγίσεις μολυσμένου αίματος και από μητέρα πάσχουσα ή υγιή φορέα του ιού σε παιδί κατά την εγκυμοσύνη (σπάνια) ή κατά τον τοκετό (συνήθως).
Στην παραπάνω περίπτωση επιβάλλεται να πραγματοποιείται, άμεσα:
1) Εμβολιασμός του νεογέννητου με το διαθέσιμο, ασφαλές, αποτελεσματικό εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β, τις πρώτες 12 ώρες μετά τον τοκετό και
2) ταυτόχρονη χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων κατά της ηπατίτιδας Β.
Ο εμβολιασμός είναι υποχρεωτικός στην Ελλάδα, σε όλα τα νεογέννητα, από το 1998.
Το 2023, 30 Χώρες της Ε.Ε. ανέφεραν 37.766 περιστατικά Ηπατίτιδας Β, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 8,1 ασθενών ανά 100.000 κατοίκων. Από αυτά τα περιστατικά το 6,3 % αναφέρθηκαν ως οξείες, το 40,5% ως χρόνιες, το 46,1% ως αγνώστου αιτίας και το 7,1% δεν μπόρεσαν να ταξινομηθούν. Στις Οξείες Ηπατίτιδες Β με πλήρεις πληροφορίες, ο συχνότερος τρόπος μετάδοσης ήταν μέσω ετεροφυλικής επαφής (18%),ακολουθούμενος από την ενδονοσοκομειακή διασπορά (16%) και την ομοφυλοφιλική επαφή μεταξύ ανδρών (14,7%). Στις Χρόνιες Ηπατίτιδες Β, ο συχνότερος τρόπος μετάδοσης ήταν η μεταφορά ιού από τη μητέρα προς το παιδί (39%). Μετανάστες από χώρες με υψηλό ποσοστό ενδημικότητας, είχαν δυσανάλογα προσβληθεί από χρόνια λοίμωξη. Κατά την διάρκεια της πανδημίας (στοιχεία 2021-2023) παρατηρήθηκαν αύξηση των Οξείων Ηπατιτίδων Β από 0,3% σε 0,6% (2023) και των Χρόνιων Ηπατιτίδων από 3,0% σε 4,2% (2023) ανά 100.000 κατοίκους.
Η μετάπτωση της Οξείας Ηπατίτιδας Β σε Χρόνια παρατηρείται σε ποσοστό 85-90% στην περιγεννητική περίοδο, 20-25% στις ηλικίες 2-5 ετών και περίπου 5-10% στους ενήλικες. Η χρόνια λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε κίρρωση και στη συνέχεια ενδεχομένως στην ανάπτυξη ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Την τελευταία 15ετία έχουμε διαθέσιμα ισχυρά αντιϊκά φάρμακα, που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη κίρρωσης αλλά και καρκίνου του ήπατος.
ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C: Είναι ιογενής ηπατική ασθένεια, που προκαλεί τόσο οξεία όσο και χρόνια νόσο, της οποίας η σοβαρότητα κυμαίνεται από ελαφρά νόσο µμερικών εβδομάδων, έως σοβαρή χρόνια, διά βίου, νόσο. Ο ιός της ηπατίτιδας C (HCV) µεταδίδεται συνήθως με μικρές ποσότητες αίµατος και μπορεί να γίνει µε τη χρήση ενδοφλεβίων ουσιών, µε μη ασφαλή έγχυση ή ένεση ή φροντίδα υγείας, καθώς και µέσω αίµατος, που δεν έχει ελεγχθεί ή παραγώγων του προς μετάγγιση. Επίσης μπορεί να μεταδοθεί με κοινή χρήση οδοντόβουρτσας, ξυραφιού, αιχμηρών αντικειμένων, εργαλείων tatoo, piercing κλπ. τα οποία δεν έχουν αποστειρωθεί. Μετά την οξεία φάση της ηπατίτιδας C, ένα ποσοστό περίπου 20-30% των ασθενών αυτό-ιάται, κάνει κάθαρση του ιού HCV. Αντίθετα ένα ποσοστό 70-80% μεταπίπτει σε χρόνια φάση της νόσου, η οποία μπορεί να είναι ασυμπτωματική (συνήθως) και τέλος ενδέχεται να καταλήξει σε κίρρωση (σε ποσοστό έως 30%) ή/και καρκίνο του ήπατος (10-30% εξ αυτών). Δεν υφίσταται, έως σήμερα, εμβόλιο κατά της Ηπατίτιδας C, αλλά βεβαίως τα τελευταία 10 έτη, διαθέτουμε αποτελεσματικά αντι-ιικά φάρμακα (DAA’S ), τα οποία χορηγούνται από το στόμα για 8-12 εβδομάδες, και επιφέρουν πλήρη εκρρίζωση του ιού HCV και πλήρη ίαση.
ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ D: Είναι λοίμωξη του ήπατος, που οφείλεται στον ιό της Ηπατίτιδας D (HDV). Προσβάλλει ασθενείς που ήδη νοσούν, είτε με Οξεία, είτε με Χρόνια Ηπατίτιδα B (HBV). Δηλαδή είναι, είτε συλλοίμωξη, είτε οξεία επιλοίμωξη σε έδαφος Χρόνιας Ηπατίτιδας Β. Μεταδίδεται όπως και ο ιός της ηπατίτιδας Β. Είναι δυνατόν να προκαλέσει κίρρωση ή/και καρκίνο του ήπατος σε νέα σχετικά άτομα (40-50 ετών). Δεν υφίσταται αποτελεσματική θεραπεία για την HDV. Λίγοι ασθενείς ωφελούνται από συνδυασμό αντι-ιικών φαρμάκων. Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β, θεωρητικά προστατεύει και από την εμφάνιση της Ηπατίτιδας D.
ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Ε:Είναι λοίμωξη από τον ιό της Ηπατίτιδας Ε (HEV). Mεταδίδεται δια της στοματο-πεπτικής οδού, όπως ο ιός της Ηπατίτιδας Α. Η Οξεία Ηπατίτιδα Ε, προκαλεί συνήθως αυτο-περιοριζόμενη ηπατίτιδα, αλλά δύναται να μετατραπεί σε Χρόνια λοίμωξη, σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, με κίνδυνο ανάπτυξης και σοβαρού βαθμού κίρρωσης. Έχει αναπτυχθεί εμβόλιο, αλλά δεν έχει αδειοδοτηθεί στην Ε.Ε., ούτε συστήνεται για χρήση από τον Π.Ο.Υ. ∆εν υφίσταται ειδικό αντι-ιικό φάρμακο για τον ιό HEV. Μερική βοήθεια προσφέρει η χρήση του ανι-ιιϊκού φαρμάκου RIBAVIRIN και η ιντερφερόνη, σε μεµονωµένα περιστατικά. Η κυριότερη θεραπεία είναι η πρόληψη της νόσου και ιδιαίτερα στις ενδηµικές χώρες, η συστηματικής φροντίδα της ατοµικής υγιεινής και το καθαρό, ασφαλές πόσιμο νερό.
Στα Εργαστήρια των ∆ιαγνωστικών Μονάδων αλλά και των Κλινικών του Οµίλου της Βιοιατρικής, πραγματοποιείται πλήρης διαγνωστικός έλεγχος των ιογενών ηπατιτίδων (αιµατολογικός, βιοχηµικός, ιολογικός, ανοσολογικός, µοριακής γενετικής, απεικονιστικός, ελαστογραφικός), µε στόχο τη διάγνωση, την παρακολούθηση των ιογενών ηπατιτίδων, καθώς και το follow up κατά τη διάρκεια και µετά το πέρας της θεραπείας της νόσου. Οι πληροφορίες που παρέχουν οι παραπάνω έλεγχοι αποτελούν σημαντική βοήθεια για το Ηπατολογικό Τµήµα της ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗΣ, µε σκοπό την άριστη εξυπηρέτηση, υποστήριξη και βοήθεια προς τους ασθενείς µας.
